Kiến trúc là việc tạo ra không gian sống cho mọi người trải nghiệm và với hạn chế trong sinh hoạt, không gian sống của người khuyết tật cần được thiết kế theo cách đặc biệt. Vậy kiến trúc và thiết kế cho người khuyết tật khác biệt ra sao? Cùng Gaea Field Việt Nam khám phá qua bài viết!
Có rất nhiều dự án do các kiến trúc sư trên khắp thế giới thiết kế không gian sống trải nghiệm dành cho từng nhóm người khuyết tật khác nhau. Đã có công ước về Quyền của Người khuyết tật do Liên Hợp Quốc soạn thảo nhằm đảm bảo quyền bình đẳng, tôn trọng cho người khuyết tật. Nhưng đã bao lần chúng ta thực sự để ý đến sự tiện nghi trong các không gian sống dành cho người khuyết tật?
Dạo quanh một vòng thế giới, ta sẽ thấy Helsinki, Phần Lan – quốc gia phát triển hạ tầng giao thông có thêm hệ thống tàu điện được gắn thêm một cầu dốc ngắn nằm ngang với sàn phương tiện để người khuyết tật dễ di chuyển. Hay tại New Delhi, Bắc Kinh cũng có xe buýt sàn thấp dành riêng cho người khuyết tật.
Rất nhiều ý tưởng của các kiến trúc sư ra đời liên quan đến kiến trúc và thiết kế cho người khuyết tật. Có thể kể đến như năm 2013, các văn phòng như AMODELS, Zaha Hadid Architects, Adjaye Associates cùng nhiều tài trợ khác đã gây quỹ từ thiện tại buổi đấu giá công trình tí hon do họ thiết kế để tạo tiền đề giúp đỡ cho người kém may mắn hơn với một kiểu kiến trúc mới mang tên “Nhà Búp Bê”.
Nhà dành cho người khuyết tật điển hình là Laurent House (1952). Đây là công trình cấp tiến trước cả thập kỷ của kiến trúc sư Frank Lloyd Wright. Hiện nay, căn nhà này đã được tân trang thành viện bảo tàng.
Những năm gần đây, nhiều công trình cộng đồng như trường học, khu dân cư, trung tâm y tế được chú trọng thiết kế. 40 năm trước khi Frank Lloyd Wright thiết kế nhà dành cho người khuyết tật Laurent House thì Rem Koolhas cũng thiết kế nên Maison Bordeaux. Công trình dành cho nhà khuyết tật này rất độc đáo nhờ thiết kế đa tầng và vị trí tọa lạc trên đồi với tầm nhìn tòa cảnh thành phố.
Khách hàng Jean Francois Lemoune của công trình Maison Bordeaux đã chia sẻ: “Khác với những gì mọi người nghĩ, tôi không muốn một ngôi nhà đơn giản. Tôi muốn nó trông thật phức tạp để phản ánh thế giới của mình”. Chấp nhận thử thách của khách hàng, kiến trúc sư Koolhas đã khiến mọi người sửng sốt với những chi tiết sáng tạo như xe lăn có thể di chuyển xuyên suốt 3 tầng nhờ hệ thống thang máy kiêm chức năng văn phòng. Ngôi nhà dành cho người khuyết tật này xuât hiện trong bộ phim tài liệu về kiến trúc “Houselife” do người quản lâu năm kể lại.
Kiến trúc dành cho người khuyết tật không chỉ hạn chế ở nhà ở mà cả thể thao. Năm 2012, Thế vận hội Olympic đòi hỏi có một môi trường không có rào chắn để đảm bảo chất lượng luyện tập và sức khỏe. Văn phòng kiến trúc Baldinger đã thiết kế nên Trung tâm Thể dục và Thể thao dành cho người khuyết tật trên diện tích 45000 feet vuông. Phòng tập có một không hai này dựa trên ý tưởng về ý tưởng hoàn hảo cho phép người dùng đi lại thoải mái.
Một thiết kế tốt không phải là đem đến không gian đơn giản, mà là kết hợp các kết cấu khác nhau thông qua việc sử dụng đa dạng các loại vật liệu. Điển hình chính là trường học tại Glasgow – trường Hazelwood của Alan Dunlop Architects. Đây là ngôi trường dành cho trẻ em bị khiếm thị cả hai giác quan nghe – nhìn. Kiến trúc sư Alan Dunlop chia sẻ: “ Tôi đã rất mong muốn thành lập một ngôi trường hỗ trợ cho mọi nhu cầu của trẻ em và ước mong của bố mẹ các em. Đây sẽ là một nơi an toàn và đem đến sự tự do cho giáo viên và truyền cảm hứng cho trẻ em”. Trẻ học hỏi nhiều từ trải nghiệm. Thiết kế của trường giúp kích thích các giác quan như khướu giác, vị giác, xúc giác để tạo nên sự nhận thức rõ ràng về không gian để thúc đẩy sự khám phá và phát triển độc lập cho trẻ khuyết tật.
Tôi muốn tạo một công trình mà người có khiếm tật hay không vẫn có thể tương tác tốt. Ví dụ điển hình là trung tâm dành cho người khuyết tật tại Đan Mạch do Cubo & Force4 Architects thiết kế. Trung tâm lấy nhu cầu của người khuyết tật làm gốc. Giáo sư Stephen Hawking chia sẻ: “Chúng tôi cần loại bỏ các rào chắn và đầu tư vào tiền bạc, chuyên môn hiệu quả để khai mở tiềm năng to lớn mà người khuyết tật có thể mang lại”.
Không thể phủ nhận những nỗ lực của nhiều kiến trúc sư trước đây. Nhưng cũng đã đến lúc cần xóa bỏ mọi ranh giới giữa người bình thường hay người khuyết tật để tạo nên thiết kế kiến trúc bình đẳng, khiếm khuyết trở thành cơ hội tạo nên những điều mới mẻ.
Ngọc Oanh.
(Theo tapchikientruc)