“Wabi sabi là vẻ đẹp của sự không hoàn hảo, vô thường và dở dang” theo Leonard Koren. Đó là một trong những giá trị thẩm mỹ cốt lõi, linh hồn truyền thống trong văn hóa Nhật Bản. Wabi sabi hiểu theo cách toàn diện là gì? Liệu có chạm tay đến cái vô thường đó không? Và triết lý wabi sabi được ứng dụng vào kiến trúc như thế nào? Tìm câu trả qua bài viết ở phần 1: Từ A-Z về triết lý Wabi sabi.

Từ A-Z về triết lý Wabi sabi

Theo Wikipedia, Wabi-sabi (侘寂) là thuật ngữ đại diện cho thẩm mỹ Nhật Bản. Ở đó, tập trung vào việc chấp nhận tính phù du và sự không hoàn hảo. Khái niệm bắt nguồn từ giáo lý Phật giáo về Tam pháp ấn, chia làm vô thường, khổ và sự không tồn tại hoặc thiếu vắng của bản ngã tự nhiên. Và đặc điểm của thẩm mỹ wabi sabi gồm: sự bất đối xứng, sự không bằng phẳng, sự lược giản hóa, sự cần kiệm, sự khắc khổ, sự khiêm nhường, sự gần gũi và am tường tính nguyên vẹn, đơn sơ mà vạn vật vận hành.

Leonard Koren – nhà nghiên cứu phương Tây của chương trình “ Truy tìm Wabi Sabi của kênh BBC Four Anh quốc đã tiến hành một khảo sát thực tế dành cho người dân tại Tokyo, Nhật Bản về mô tả về wabi sabi thì ông hầu như nhận được cái nhún vai cùng lời giải thích rằng wabi sabi đơn giản là vượt qua mọi lý giải thông của ngôn ngữ. Trước câu trả lời này, ông đã tiến hành nghiên cứu kỹ về triết lý wabi sabi và đưa ra lý giải mà đến nay được trích dẫn nhiều nhất: “Wabi Sabi là vẻ đẹp của những điều không hoàn hảo, vô thường và dở dang.

Nếu phân tách 2 từ wabi, sabi ra phân tích thì nhận lại kết quả:

• Wabi là ý thức tìm kiếm cảm giác đủ đầy về tâm hồn trong sự nghèo khổ, túng thiếu và từ này bắt nguồn từ Wabu – thất vọng, buồn phiền, sống cuộc sống nghèo nàn, tận hưởng không gian tĩnh lặng.
• Sabi bắt nguồn từ Sabu – vẻ đẹp toát ra từ tự nhiên được hư hỏng dần dần theo năm tháng và cái đẹp cũng được sinh từ đó.
• Kết hợp hai từ lại với nhau, Theo Richard Powell, wabi sabi đại diện cho mọi vẻ đẹp thuần khiết được đúc rút từ: không gì vĩnh hằng, không gì trọn vẹn và không có gì là hoàn hảo.

Lịch sử hình thành triết lý Wabi Sabi

Bắt đầu từ khoảng thế kỷ XII-XIV, Wabi Sabi được nhen nhóm hình thành từ sự xâm nhập của Đạo giáo, nhất là Thiền Phật vào cảm nhận cái đẹp và cách sống của người Nhật. Đến thế kỷ XVI, sự phát triển của trà đạo Nhật Bản với huyền thoại Sen no Rikyu (1522-1591) – người đầu tiên sử dụng chiếc ấm bình dân cùng với những cái chén đã sứt mẻ thay cho thiết kế tinh xảo từ Trung Quốc khi tiến hành nghi thức trà đạo đã giúp triết lý wabi sabi thật sự hoàn thiện và chiếm vị trí độc tôn trong quan niệm thẩm mỹ của xứ Phù Tang.

Trong văn hóa Nhật Bản, triết lý Wabi Sabi đóng vai trò cốt lõi như phong thủy của người Trung Hoa. Không dừng lại là linh hồn của nghệ thuật trà đạo Nhật Bản, Wabi Sabi còn là hệ quy chiếu thẩm mỹ của mọi lĩnh vực khác đến từ kiến trúc Nhật Bản, thơ (tiêu biểu là dòng thờ Haiku), hội họa đến kịch. Theo Leonard Koren, Wabi Sabi là đặc tính nổi bật nhất trong vẻ đẹp truyền thống Nhật Bản và chiếm một vị trí thiêng liêng trong đền thờ của những giá trị thẩm mỹ như triết lý hoàn mỹ Hy Lạp đối với văn hóa phương Tây.

Tiếp tục theo dõi Gaea Field Việt Nam để tìm hiểu phần 2: Kiến trúc Nhật phát triển trên nguyên lý Wabi Sabi!

Ngọc Oanh.